Төмөр зам-геополитик

Төмөр замд ач холбогдол өгөх чухал асуудлын нэг бол геополитикийн асуудал билээ. Төмөр замаар улс орнууд холбогдож, эдийн засгийн хөгжил дээр төвлөрч, шинэ геополитикийн түншлэл үүсдэг гэж хэлж болно. Өнөөдөр дэлхийн улс орны улс төрийн тогтолцоо, эдийн засгийн байдал, зэвсэгт хүчин, үндэсний аюулгүй байдал бүгд л төмөр замтай нягт холбоотой болж байгааг тодруулах нь зүйтэй. Төмөр замыг ямар улсаас аль улстай холбож хийх гэдгээс геополитикийн давуу тал, сул тал харагдах болно. Энэ нь дэлхийн хэмжээнд хэрхэн нөлөөлөх эсэхийг ч судалж болно.

Евразиас Персийн булангийн гурван улсыг хамруулсан хоёр төмөр замын мега-төслийн асуудлыг хөндье. Үүнд Азербайжан-Иран, Армен-Ираныг төмөр замаар холбох төслүүд нь Оросын дэмжлэгтэйгээр өрсөлдөж байна. Яг л энэхүү өрсөлдөөн нь Оросын бага ястан байсан улсууд Гүрж, Армен, Азербайжаны ирээдүйг тодорхойлох хүчин зүйл болчхоод бна. Үүнээс гадна, хамгийн чухал ач холбогдол бол Орос-Ираны цаашдын хамтын ажиллагаа нь Персийн булан дахь геополитикт шинэ чиглэл, давамгайлсан байдал гаргахыг үгүйсгэхгүй. 

Азербайжан-Ираны төмөр замын төсөл нь Орос-Иран хоёрыг нэг улсаар дамжиx геополитикийн давамгай тал болж байгаа юм. Энэ нь ч Оросын эдийн засгийн хүрээнд зөвхөн Азербайжан, Иран биш бас бусад Каспийн улсуудруу худалдаа хийх боломжийг гаргаж байгаа юм. Нөгөө талаас, Иран гэх Шиа Лалын шашны улсын өөрийн гэсэн бүс нутгийг давамгайлах геополитикийн эрмэлзэл нь Оросын хамтын ажиллагааг ашиглах төдий ч байж болох. Эсxүл бүр үүнээс үүдээс Орос-Ираны хамтын ажиллагаа бүс нутгийн эдийн засгийн, зэвсэгт хүчний шинэ хүчин ч болж болох юм. 

Л. Болор

Constitution

Энэ хэдхэн vгэнд Монгол улсын тусгаар тогтнол, тvvx оршдог. Хамгийн чухал хэсэг нь: "Монголын ард тvмэн бид" гэж байгаад vндэсний эв нэгдэл оршино.

                                       http://legalinfo.mn/law/details/367?lawid=367

中国外交部长王毅

中国外交部长王毅 ： https://www.youtube.com/watch?v=nnzidzWm0q4

Mongolia's Third Neighbor Foreign Policy Blooms

Published on March 28, 2016
The Diplomat:http://thediplomat.com/2016/03/mongolias-third-neighbor-policy-blooms/

David Garrett- Thank you for loving me

https://www.youtube.com/watch?v=WlCv_mFRHWg

Unplugged

                                    https://www.youtube.com/watch?v=Y-jltZsK7bQ

Авьяас билиг, сэтгэлийн дундах зай

Монгол улсын Ардын уран зохиолч, Соёлын гавьяат зүтгэлтэн, төрийн шагналт яруу найрагч Б. Лхагвасүрэн гуай, Төрийн хошой шагналт, Ардын жүжигчин, Хөгжмийн зохиолч Н. Жанцанноров гуай хоёрын тухай нэгэн зүйлийг боддог юм. Учир нь хоёр буурал маань Монгол улсын хөгжим, яруу найргийг өнөөдрийн нийгэмд сонсох чихтэй, унших нүдтэй нь байлгаж байгаа нь тэдний сэтгэлийн угаас ундран гарах авьяас билиг, хүчин чармайлт, сэтгэл билээ. Гэвч, хоёр буурал маань анд ч биш дайсан ч биш; авьяас билиг-сэтгэл хоёрын дундах зайнд л тэрсэлдээд байх шиг санагдах юм. 

  

Монгол Тулгатны 100 эрхэм нэвтрүүлгээс өмнө "Бавуугийн Бавгар" өвөөгийн бичсэн зүйлс хүний сэтгэлийг хөндөж, сэдрээж, инээлгэж, уйлуулж чаддаг байсан бол Жанцанноров гуайн хөгжим ч мөн адил шидтэй. Хоёр буурлын Монгол авьяас билэг, ухаан чадвар нэгэн хэсэгт тэнцүү байсан ч хоёулаа ойртоод ирэхээр гал-ус мэт болчихдог. Нэг нь унтаршгүй дүрэлзэж, нөгөөх нь дундаршгүй долгиолно. Чухам яагаад?

Лхагвасүрэн гуай мөн чанар, хүний өөртөө үнэн ч байх чанарын тухай их ярьдаг. Ярьдаг бичдэг үгсийн цаана агуу их бодол, итгэл үнэмшил бий. Тэр бодолд нь төрөлхийн авьяас билгийг сайжруулж өөртөө үнэн ч байх гэдэг үзэл баримтлал, гүн итгэл оршдог. Жанцанноров гуайн хувьд хөгжим, аялгуу, эгшгийг бие сэтгэлээрээ мэдэрч гарын үзүүрээрээ авиа болгон гаргадаг. Нэг удаа хэлж байсан: "Ганцхан эгшиг сонсоод үзэгчид, сонсогчид уйлах, инээмсэглэдэг, тэр л хүч. Миний хегжим надаар л барагдана." Яг үүнтэй адил, үг ч бас хүчтэй. Миний хэлний хязгаар, миний ертенцийн хязгаар гэж vг бий дээ. Гал-ус болсон хоёр буурал минь бие биенийхээ авьяаст атаархахдаа биш, харин өөртөө хэрхэн үнэн ч байсан, үнэн ч байснаараа юу хийсэн гэдэг энэ авьяас билиг- сэтгэл хоёрын зайнд л тэрсэлдээд байх шиг санагддаг юм. Бавгар өвөө Жанцанноров гуайг хөгжимд бүх амьдрал, сэтгэлээ зориулж өөртөө үнэн ч байж чадаагүй, албан тушаал хөөж явсан гэж сэмээрхэн шүүмжилдэг/гомддог. Жанцанноров гуай хэчнээн олон сайхан бүтээл хийсэн ч илүү ихийг хийж болох байсан гэдэг бодолтой. Хоёр буурал үг зөрүүлэхгүй биесээ ойлгодогт учир бий. Үг гарчих дээр л биеэ өмөөрсөн эсвэл нэгнийгээ гомдоох гэсэн үг гарчиx гээд. Энэ бүхний цаана хоёр буурлын минь агуу их авьяас, хvндэтгэл, Монгол ухаан оршиж байдаг гэдэгт би итгэдэг.

https://youtu.be/hJu1euQwIxY

Энэ бодлыг би нэг л хүнд хэлж байсан. Магадгүй энийг уншжил байгаа байх...

Л. Болор

Өнгөрсөн 4-н жилээс Ирэх 4-н жилд Монгол Улсын УИX

Сонгууль болоод дөрвөн долоо хоног болжээ. Сонгуулийн дүнгээр УИX-ын гишүүд коноптой болсон бол төрийн агентлагуудын сандал ширээний тулаан аль хэдийн эхэлсэн. Гэтэл их ихэнх хүмүүсийн анзаараагүй хэдэн үйл явдал өрнөж байна. Эдгээр үйл явдлууд мэдээллийн сүлжээгээр улс төржих хэлбэртэй цацагдаж байгаа ч Монгол улсын улс төрийн, эдийн засгийн, нийгмийн хөгжлийн болон үндэсний аюулгүй байдлын бодлогын хувьд хэрхэн чухал болохыг иргэд бүхэн ойлгоосой гэж хүсэж байна. Макрогоос микро хүртэл товч бөгөөд тод.

Нэгт. Шинэ УИX-ын бүрэн эрхт хугацаа дөрвөн жил билээ, мэргэжлийн гэх ЗГ болон холбогдох агентлагууд нь гүйцэтгэх ажлуудыг хийж эхэлнэ. АН-ыг эрх барьсан хугацаанд алдаатай оноотой ч бодлогын хувьд олон шинэлэг, идэвхэжсэн, нээлттэй, хүний эрхийн бодлогыг бий болгосон. Наад захын жишээ нь Монгол улсын тогтвортой хөгжлийн үзэл баримтлал 2030-ыг 2016 оны 2 дугаар сарын 5-ны УИX-ын 19 дугаар тогтоолоор батлуулсан http://www.legalinfo.mn/law/details/11725. Эрх барьсан нам бодлогын чиглэлийг хуулийн хүрээнд гаргаад ирсэн байна. Ирэх дөрвөн жилд МАН эрх барьж байгаа учраас 19-ээр тогтоолыг байхгүйд тооцож, сүүлийн 8-н жил батлуулж чадаагүй хуулиудаа зүтгүүлэх үү? Хууль нэг нэгээрээ дэмжигдэж батлагддаг бол ерөнхийд нь Монгол улсын тогтвортой хөгжлийн бодлого хаашаа явж байна вэ? Өчигдөр МАН-ын төв хуудас дээр МАН Зүүний бодлогыг баримтлана гэх мэдэгдэл гаргасан билээ. Зүүн-Барүүн, АН-МАН гэхээсээ илүүтэй хөгжлийн бодлого, улс орнуудын алдаанаас суралцаж, өөрсдийн бодлогыг бэхжүүлэх байр суурийг эрхэмлэнэ гэж бодож байлаа.

Хоёрт. Эдийн засгийн хөгжлийн бодлого хийгээд, стратегийн ач холбогдолтой уул уурхайн салбар, байгаль орчин хамгаалах үүднээс хурааж авсан хайгуулын болон ашиглалтын лицензийг АН төрийн өмч-иргэдийн өмч гэж хурааж авсан билээ. Тэгвэл, МАН-ын ЭЗ-ын бодлого нь уул уурхайн салбарыг дахин идэвхтэй болгож ГХӨ татах зорилгоор лицензийг буцааж гаргана. Асуудал байвал нэг асуудал байна: МАН-ын доторх нүүрсчин фракц 20 компанид лицензийг өгөх үү эсвэл шударгаар тендер зарлаж эсвэл концессын шууд гэрээгээр уул уурхайг идэвхжүүлэх үү? МАН-аас гаргаж буй ЭЗ-ын хөгжлийн бодлогыг илүү тод болгох хамгийн чухал асуулт ч байж магад.

Гуравт. Монгол улсын үндэсний аюулгүй байдлын хүрээнд эдийн засгийн аюулгүй байдлыг хэрхэн хангах чиглэл нь тодорхой бус байна. Энийг анхаарах! ҮАБ-ын хүрээнд 2010 оны УИX-ын 48-аар тогтоолhttp://www.legalinfo.mn/law/details/6163?lawid=6163, 2011 оны 10-аар тогтоол болох Гадаад бодлогын үзэл баримтлалhttp://www.legalinfo.mn/law/details/6340?lawid=6340 болон Үндэсний аюулгүй байдлын зөвлөмж, удирдамжийг залгамжлан эрхэмлэж, хэрэгжүүлэх хэрэгтэй гэдгийг хамгийн эцэст нь тодруулмаар байна.

Монгол улсын төрийн тогтвортой байдал нь УИX-ын дөрвөн жил гэхээсээ илүү дөч, тавь, зуун жилийн бодлоготой байх цаг ирсэн. Дөрвөн жилийн хугацаанд уул уурхайн салбар хөгжиж иргэд ажилтай болж болноо, гэхдээ дөчөн жилийн дараа бид төр өмчтэй байх, иргэд баялагтай байх эсэхээ бодлогын хүрээнд гаргаж чадахгүй бол... ойлгомжтой биздээ!?

Л. Болор

Mongolia to become an integral part of Asia-Pacific

Published on July 20, 2016
MONTSAME:http://en.montsame.mn/society/mongolia-become-integral-part-asia-pacific 

Chet Baker

     Autumn Leaves in Jazz   

                     https://www.youtube.com/watch?v=Gsz3mrnIBd0   

                   

                                                            

Departure

Things we say and do to each other may not turn back the time or slow it down. But what it can do is touch the soul again and again, without leaving it behind- Complicated thoughts expressed by simple words. Perhaps it’s a complicated feeling only trying to reflect on oneself.

Soft landing...

БНХАУ-Филиппин ОУА

2013 оноос хойш арлын маргаантай байсан БНХАУ-Филиппин хоёрын зарга олон улсын арбитр дээр шүүхдэж өчигдөр шийдвэр гаран Филиппин ялав. Ямааны мах халуун дээрээ гэдэг шиг-энэ сэдвийг сонирхогчид болсон явдлаас хуваалцъя. Стратегийн судалгааны хүрээлэнгээс зохион байгуулсан Зүүн Ази, Ази номхон далайн бүс нутгийн аюулгүй байдлын бага хуралд суух гээд явж байтал арбитрын шүүхийн шийдвэр гарч, бага хурлын утга тэр чигээрээ өөрчлөгдөв. Тэнд байсан Хятад, Филиппин, Малайз, Вьетнам, Тайван, Япон, АНУ, Индонез, Бруней, Тайланд, за миний бие Монгол г.м. олон үндэстэн баяр-уур-шок гурвыг хослуулан суух нь сууж, зогсох нь зогсож, амаа ангайлгах нь ангайлгаж байв. Би ч дотроо тэсэн ядсан арбитрын шийдвэр гарсанд баярлаад гялс утсаа шүүрч авсан.

Бүтэн долоон цагийн дотор 250 гаруй хүмүүс бужигнаж байлаа. БНХАУ-ын Шанхайн их сургуулийн хуулийн багш чанга дуугаар ГХС Ван И-гийн сүүлийн гурван жил давтан хэлсэн байр суурийг дахин дахин хэлж, хүлээн зөвшөөрөхгүй гэдгээ АНУ даяар хэлчиx шиг болсон. Харин АНУ-ын ҮАБ-ын зөвлөх, арбитрын шүүхийн шийдвэрийг ихээр сайшааж, олон улсын хууль хүчний байгууллага энхийн талд байгааг тодруулан бүс нутгийн аюулгүй байдалд энэ шийдвэр зөв байсан гэж хэлэв. Танхимын гадаа олон улсын сэтгүүлчид хэл хэлээрэй шууд мэдээ цацаж байв- олон сайн мэдээ цацаж байв.

Арбитрын шүүхийн шийдвэр яагаад чухал вэ гэдгээс товч бөгөөд тод: Энэхүү арлуудыг тойрох тэнгисээр жилдээ $5.3 их наяд ам долларын худалдаа явагдаж, бүс нутгийн эдийн засгийн тэргүүлэх байрлал юм. БНХАУтай далайн боомтоор холбогдох, хил нэг улсуудын хувьд арал, арлын доорх баялаг, арал дээр бүтээн байгуулалт хийх боломжийг авахын тулд арлын эзэмшлийн тулаан болж байсан нэг улс нь Филиппин юм л даа. БНХАУ-ын байр суурь түүхэн, хүүль эрх зүйн анхан шатны үндсийг хангаж чадаагүй байсан. Үүнээс гадна, хууль эрх зүйн үндэслэл байхгүй байхад цэрэг, зэвсэгт хүчний суурь бий болгон, хууль бусаар онгоц явуулж Филиппиний тэнгисийн хил давсан хэрэг удаа дараагүй болсон билээ. Хоёр тал яриа хэлэлцээрээр энэ асуудлыг шийдэх гэсэн боловч Хятадын тал дарангуйлал үзүүлж, цэргийн оролцоог ихэсгэж, ОУА-дээр шүүхдэж цэгцлэхээс өөр аргагүй байдалд Филиппинийг оруулсан. Шүүхийн шийдвэрийг Хятадын дарга Ши Жин Пин, ГХС Ван И болон холбогдох хууль хүчний байгууллагууд хүлээж авахгүй гэсэн мэдэгдлийг тэр дороо хийж дэлхий даяар цацсан.Энэ нь олон улсын хууль, норм, стандарт, нэгдсэн шийдвэрийг эсэргүүцэж байгаа нь Хятад улсад итгэх итгэлийг бууруулж байгаа нь өчигдөр тод байлаа.

Олон улсын арбитрын шүүхийн шийдвэр Филиппинийг дэмжсэн нь, бүс нутгийн олон улсуудад бодит жишиг болсон билээ Хамгийн чухал нь одоо БНХАУ-ын гадаад бодлого хэрхэн өөрчлөгдөх/тэсрэх/зөөлрөх/чангарах эсэх нь бүс нутгийн хувьд ч тэр, мөн Монгол улсын гадаад бодлогод ч нөлөөлөх хүрээтэй--Энэ хамгийн чухал хэсэг нь...

Л. БОЛОР

Боловсрол ба Хөдөлмөр /Үеийн залууст болон дүү нарт/

Номын ухаан, хөдөлмөрийн ухаан гэж хоёр тусдаа зүйл юм. Хэрвээ та энэ хоёрыг нэгтгэж, аливаа үйлсийг сэтгэлээсээ хийвэл, таны хийх үйлс бүтэх болно. Заримдаа бусад хүмүүст хүнд харагддаг ажил ч маш хялбар байх болно. Энийг би хөдөлмөрлөж байж ойлгосон гэдгийг хамгийн эхэнд хэлмээр байна.

21-ээр зуунд амьдарч буй залуус хүссэн хүсээгүй олон янзын мэдээлэл, боловсрол авч байгаа. Нийгэмд ямар хүн илүү үнэлэгдэж, найз нөхөд, хамт олондоо элэг нэгтэй байх вэ гэдэг бол боловсрол, хөдөлмөр хоёрын дунд байгаа зайг өөрийн хөдөлмөрөөр нөхөх. Ийм янзын хүмүүс байна:

Гэрээсээ гарч үзээгүй номын ухаантан;

Гараа бохирдуулж үзээгүй номын ухаантан;

Ажил хийж үзээгүй сэхээтний хүүхдүүд;

Ажил хийж үзсэн сэхээтний хүүхдүүд; 

Боловсролтой мөртлөө тэрийгээ ажил болгож үзээгүй номын ухаантан;

Боловсролгүй мөртлөө ажил дээр олон жил ажилсан ухаантнууд байна. Энэ олон янзын хүмүүс өнөөдөр бидний амьдралд харилцаж байгаа хүмүүс. Миний анхаарлыг татсан хэсэг хүмүүс/залуус бол боловсролтой мөртлөө хөдөлмөрлөж үзээгүй. Хөдөлмөрлөж үзээгүй гэдэг нь хүний төлөө, бусдын төлөө гар оруулж юм хийж байгаагүй гэсэн үг. Энэ яагаад чухал юм бэ?

Боловсрол гэдэг бол хүний үзэл бодлыг тэлж, тархийг ажиллуулж байдаг түлхэц гэж хэлж болно. Харин хөдөлмөр гэдэг бол сэтгэл, арга зүй, гүйцэтгэх, бүтээх, хүнд тархи заяасны утга учир гэж боддог. Хөдөлмөр гэдэг үйл үгийг нийгмийн хүрээнд аваад үзвэл, хүн бүр хөдөлмөрлөж байж нийгэм хөгжинө. Нийгэм хөгжинө гэдэг бол улс орон хөгжинө. Гэтэл зарим, одоогийн залуус миний дээр хэлсэн шиг Гараа бохирдуулж үзээгүй номын ухаантан болчхож байгаа юм. Боловсрол-хөдөлмөр хоёрын дунд асар их зай харагдаж байна. Энэ зай нь чухам юу хэлээд байна вэ гэхээр, залуус боловсролтой болсон гэдэг нь ном уншиx, диплом авах, тэгээд албан тушаал эсвэл захирал, дарга болох гэсэн хүсэл мөрөөдөлд тэмүүлэгдэх хүслээр дүүрч байгаа юм. Хөдөлмөрлөж байх үед, номоос сурсан зүйлээ амьдрал дээр хэрэгжүүлэх, бодит болгох боломж гарч ирдэг. Хөдөлмөрлөж байхад өдөр бүхэн олон янзын хүмүүстэй танилцаж, ярилцаж, сайн-мууг ялгаж салгаж, талархаж, хайрлаж, бүтээж сурдаг. Энэ бол хөдөлмөр, хөдөлмөрийн ухаан. Өөрөөр хэлбэл, амьдралын ухаан.

Үндсэн агуулга нь: 21-ээр зуунд боловсрол чухал боловч, хөдөлмөр, бүтээл, сэтгэл, бусдын төлөө хийсэн үйлс, ажил хэрэг, нийгмийн төлөө зүтгэсэн хөдөлмөр илүү үнэлэгддэг юм шүү. Залуусыг цагаа зөв ашиглаж, аль болох хөдөлмөрч байж, өөрсдийн гараар, сэтгэлээрээ ажил үйлсээ хийж үз. Хүний төлөө, бусдын төлөө үнэ төлбөргүй сайн үйлс хийж үз. Тэгсний дараа боловсрол, хөдөлмөр хоёр тань танийг ирээдүйд бэлтгэж сайхан хүн болгоно.

Монголын минь ирээдүй болсон миний үе тэнгийн анд найз, дүү нарт зориулав.

Л. Болор

Хятадын өмнөд тэнгис

Хятадын өмнөд тэнгисийг Зүүн Азийн эдийн засгийн өргөн чөлөө гэж хэлж болно. Энэ тэнгисээр жилдээ $5.3 их наяд ам долларын худалдаа явагдаж, бүс нутгийн эдийн засгийн тэргүүлэх байрлал юм. БНХАУтай далайн боомтоор холбогдох, хил нэг улсуудын хувьд арал, арлын доорх баялаг, арал дээр бүтээн байгуулалт хийх боломжийг авахын тулд арлын эзэмшлийн тулаан болж байна. Хятадын өмнөд тэнгисийн аюулгүй байдал өдөр ирэх тусам эгзэгтэй болж байгаа. Улс орнуудын зэвсэгт хүчний зардал нэмэгдэж, арал дээр цэрэг байршуулах үйл ажиллагаа нь бодит баримт болж байгаа юм. Тухайлбал, 2013 оноос хойш арлын сөргөлдөөн дэгдэж, Хятад, Вьетнам, Малайз, Индонез, Филиппин, Бурма, Япон, Тайван тус тусын байр суурийг дипломат аргаар илэрхийлсэн. Үүнээс үүдээд Филиппин-Хятад хоёр ОУА-т шүүхдэж байгаа билээ. БНХАУ-ын ГХС болон бусад төлөөлөгчид өөрсдийн байр суурийг тууштай илэрхийлж, арлын асуудал дээр тохиролцох гэсэн ойлголт байхгүй гэсэн байр суурьтай байгаа. Бусад улсууд ч адил. Гэтэл, бодит байдлаас үзвэл:

1/ Холбогдох улс болгон хөдөлшгүй байр суурьтай

2/ Холбогдох улс болгон зэвсэгт хүчний задралыг нэмж байна

3/ Тэнгисийн аюулгүй байдалд хөлөг онгоцны мөргөлдөөн мэр сэр гарч байна

4/ АНУ-ын Ази, номхон далайг дахин-тэнцвэржүүлэх бодлого эрчимтэй хэрэгжиж байна г.м. олон бодит үйл явдлууд бүхэлдээ бүс нутгийн аюулгүй байдалд нөлөөлж байна. 

Хятадын өмнөд тэнгисийн арлын маргаанаас үүдээд бүс нутгийн нийт зэвсэгт хүчний зардал $435 их наяд ам доллар байсан бол 2020 гэхэд $533 их наяд болж өснө.  

АБГБ | Л. БОЛОР

Mину

Юу бодож буйг ярихаас нааш мэдэшгүй

Ярьсан ч ойлгож дуусашгүй. 

Юу бүтээхийг хийхээс нааш үнэлшгүй

Хийсэн ч бүтээж дуусашгүй.

Юу хүсдэгийг биелүүлснээс нааш ханашгүй

Биелүүлсэн ч ханаж баршгүй.

Энэ бие мину.

Энэ бодол мину. 

Л. Болор