Төмөр зам-геополитик

Төмөр замд ач холбогдол өгөх чухал асуудлын нэг бол геополитикийн асуудал билээ. Төмөр замаар улс орнууд холбогдож, эдийн засгийн хөгжил дээр төвлөрч, шинэ геополитикийн түншлэл үүсдэг гэж хэлж болно. Өнөөдөр дэлхийн улс орны улс төрийн тогтолцоо, эдийн засгийн байдал, зэвсэгт хүчин, үндэсний аюулгүй байдал бүгд л төмөр замтай нягт холбоотой болж байгааг тодруулах нь зүйтэй. Төмөр замыг ямар улсаас аль улстай холбож хийх гэдгээс геополитикийн давуу тал, сул тал харагдах болно. Энэ нь дэлхийн хэмжээнд хэрхэн нөлөөлөх эсэхийг ч судалж болно.

Евразиас Персийн булангийн гурван улсыг хамруулсан хоёр төмөр замын мега-төслийн асуудлыг хөндье. Үүнд Азербайжан-Иран, Армен-Ираныг төмөр замаар холбох төслүүд нь Оросын дэмжлэгтэйгээр өрсөлдөж байна. Яг л энэхүү өрсөлдөөн нь Оросын бага ястан байсан улсууд Гүрж, Армен, Азербайжаны ирээдүйг тодорхойлох хүчин зүйл болчхоод бна. Үүнээс гадна, хамгийн чухал ач холбогдол бол Орос-Ираны цаашдын хамтын ажиллагаа нь Персийн булан дахь геополитикт шинэ чиглэл, давамгайлсан байдал гаргахыг үгүйсгэхгүй. 

Азербайжан-Ираны төмөр замын төсөл нь Орос-Иран хоёрыг нэг улсаар дамжиx геополитикийн давамгай тал болж байгаа юм. Энэ нь ч Оросын эдийн засгийн хүрээнд зөвхөн Азербайжан, Иран биш бас бусад Каспийн улсуудруу худалдаа хийх боломжийг гаргаж байгаа юм. Нөгөө талаас, Иран гэх Шиа Лалын шашны улсын өөрийн гэсэн бүс нутгийг давамгайлах геополитикийн эрмэлзэл нь Оросын хамтын ажиллагааг ашиглах төдий ч байж болох. Эсxүл бүр үүнээс үүдээс Орос-Ираны хамтын ажиллагаа бүс нутгийн эдийн засгийн, зэвсэгт хүчний шинэ хүчин ч болж болох юм. 

Л. Болор

Хятадын өмнөд тэнгис

Хятадын өмнөд тэнгисийг Зүүн Азийн эдийн засгийн өргөн чөлөө гэж хэлж болно. Энэ тэнгисээр жилдээ $5.3 их наяд ам долларын худалдаа явагдаж, бүс нутгийн эдийн засгийн тэргүүлэх байрлал юм. БНХАУтай далайн боомтоор холбогдох, хил нэг улсуудын хувьд арал, арлын доорх баялаг, арал дээр бүтээн байгуулалт хийх боломжийг авахын тулд арлын эзэмшлийн тулаан болж байна. Хятадын өмнөд тэнгисийн аюулгүй байдал өдөр ирэх тусам эгзэгтэй болж байгаа. Улс орнуудын зэвсэгт хүчний зардал нэмэгдэж, арал дээр цэрэг байршуулах үйл ажиллагаа нь бодит баримт болж байгаа юм. Тухайлбал, 2013 оноос хойш арлын сөргөлдөөн дэгдэж, Хятад, Вьетнам, Малайз, Индонез, Филиппин, Бурма, Япон, Тайван тус тусын байр суурийг дипломат аргаар илэрхийлсэн. Үүнээс үүдээд Филиппин-Хятад хоёр ОУА-т шүүхдэж байгаа билээ. БНХАУ-ын ГХС болон бусад төлөөлөгчид өөрсдийн байр суурийг тууштай илэрхийлж, арлын асуудал дээр тохиролцох гэсэн ойлголт байхгүй гэсэн байр суурьтай байгаа. Бусад улсууд ч адил. Гэтэл, бодит байдлаас үзвэл:

1/ Холбогдох улс болгон хөдөлшгүй байр суурьтай

2/ Холбогдох улс болгон зэвсэгт хүчний задралыг нэмж байна

3/ Тэнгисийн аюулгүй байдалд хөлөг онгоцны мөргөлдөөн мэр сэр гарч байна

4/ АНУ-ын Ази, номхон далайг дахин-тэнцвэржүүлэх бодлого эрчимтэй хэрэгжиж байна г.м. олон бодит үйл явдлууд бүхэлдээ бүс нутгийн аюулгүй байдалд нөлөөлж байна. 

Хятадын өмнөд тэнгисийн арлын маргаанаас үүдээд бүс нутгийн нийт зэвсэгт хүчний зардал $435 их наяд ам доллар байсан бол 2020 гэхэд $533 их наяд болж өснө.  

АБГБ | Л. БОЛОР

Их гүрнүүдийн их амбиц

Зүүн Ази, номхон далай болон Хятадын Өмнөд тэнгист өрнөөд байгаа арлын сөргөлдөөнийг холбогдох улсуудын ашиг сонирхлоор нь ялгаж болно. Арлын маргаан нь бүс нутгийн аюулгүй байдал болон эдийн засгийн чухал хэсгүүд бөгөөд их гүрнүүдийн бодлогын тэмцлийн талбар болж байна. 

1. Орос-Японы Курил арлуудын  маргаан нь Японы хувьд амин арлууд юм. Учир нь, арлуудад зөвхөн эдийн засгийн ашиг сонирхол тусгахаас гадна, хүн амын шилжилт хөдөлгөөнтэй нягт уялдаатай билээ. Японы жижигхэн арлууд дээр өнөөдөр 126 сая хүн амьдардаг бол Оросоос Курилийн дөрвөн арлуудыг авснаар Япон улсын үндэсний аюулгүй байдлын томоохон асуудал шийдэгдэж байгаа юм. Оросын хувьд энэхүү арлууд нь аюулгүй байдал гэхээсээ илүү эдийн засгийн ач холбогдолтой билээ.

2. Хятад-Японы Сенкаку/ Диао Юү арлууд бол хоёр улсын тэнгисийн хилийг тогтоосон онцгой нутаг дэвсгэр юм. Зүүн Азийн аюулгүй байдлын хүрээнд, энэхүү арлын маргаан нь Хятад-Японы дипломат харилцаанд сөргөөр нөлөөлөх хүчин зүйл болж хувираад тхагас жил болж байна. Японоос гадна, Тайвань бас арлын эзэмшлийг маргалдаж байгаа. Бүр цаашилбал, Окинава дахь АНУ-ын цэргийн бааз нь Сенкаку аралтай ойрхон бөгөөд Япон, Тайваний Хятадын эсрэг байгаа байр суурь АНУ-ын “Дахин тэнцвэржүүлэх” бодлогын хүрээнд давуу тал болж байна.  Бүс нутгийн аюулгүй байдлын хүрээнд, Хятад-Японы арлын сөргөлдөөнийг аль болоx тайван замаар шийдэх нь чухал болно. Гэвч, бодит байдал дээр хоёр талын байр суурь хөдөлшгүй шинжтэй байгаагаас үүдэн, зэвсэгт хүчний мөргөлдөөн гарах аюултай гэж судлаачид сэргэмжилж байна. 

3. Хятадын өмнөд тэнгисийн арлын маргаанууд улам ч ээдрээтэй. Учир нь, өнөөдрийн байдлаар БНХАУ-тай таван улс арлын маргаантай байна: Вьетнам, Малайз, Индонес, Филиппин ба Бурма. Маргааны гол учир нь Хятадын эдийн засгийн гадаад бодлогын томоохон хэсэг болох чөлөөт худалдааны эрх мэдэл, бүс нутгийн ЭЗ-ийн тэргүүлэгч байх амбицтай нягт уялдаатай юм.  Нөлөө талаас, АНУ-ын “Дахин тэнцвэржүүлэх” бодлого хийгээд холбоотон улсаар дамжуулсан арлуудын эрх мэдлийг булаацалдах чиг үүсээд байна. Эдгээр ээдрээтэй асуудлыг бүхлээр нь харвал, их гүрнүүдийн их амбиц жижиг улсыг чирэх аюултай мэт. Их гүрний амбицын дор жижиг улс хөгжих эсвэл мөхөхийн эрмэг дээр. Зүүн Ази, номхон далай болон Хятадын өмнөд тэнгис дахь арлын маргаанууд нь БНХАУ-ын гадаад бодлогын томоохон сорилт болж байгаа юм. АНУ ч бас өөрийн бодлогын хүрээнд холбоотныг ашиглан хүчээ авч байгаа нь бодит юм. 

Л. Болор

Эмхтгэсэн, эх сурвалж:

1. Япон-Орос Курил арлын маргаан: http://www.bbc.com/news/world-asia-pacific-11664434

2. Япон улсын хүн амын тоо: http://www.worldometers.info/world-population/japan-population/

3. Япон-Хятадын Сенкаку-Диао Юү арлын маргаан: http://www.scmp.com/topics/diaoyu-islands-0

4. Японы тэнгисийн цэргүүд:

5. http://www.mofa.go.jp/region/asia-paci/senkaku/basic_view.html

Энэтхэг-Ираны Геополитикийн Түншлэл

Дэлхийн хөгжиж буй улсууд эдийн засгийн хөгжлийн гарц болгоныг тун оновчтой ашиглахыг эрмэлзэж байна. Улс болгон өөрийн гэсэн эдийн засгийн бодлоготой бөгөөд үүн дээр геополитикийн давамгай тал нь хөгжлийн тулгуур болж байна. 2015 онд Ираны эдийн засаг, дипломат харилцааны хоригийг цуцалснаар, эдийн засгийн олон талт хамтын ажиллагааны бодлого эрчимжиж байгаа. Үүнтэй уялдуулан Иран улсын Шинэчлэгч Хассан Рохани, 2016 оны сонгуульд ялах магадлал өндөр байгаа. Энэхүү сонгууль нь Лалын Шиа урсгалтай Иран улсын хувьд, шашны хэт радикалуудаас ангижрах гэдэгт хамгийн чухал ач холбогдол өгөх нь зүйтэй.

Эдийн засгийн хориг буурснаар Иран улс олон улстай хоёр талын гэрээ хэлэлцээрийг өргөжүүлж байгаан нэг жишээ нь Энэтхэг улс юм.  Ираны Чабахар боомтыг ашиглах саналыг Энэтхэг санаачилсан билээ. Чабахар далайн боомт нь Оманы Персийн буланд байрлах учраас олон талт худалдааны гарцыг бий болгож байгаа юм. Жишээлбэл: Пакистаны баруун хойд эрэг, Арабын тэнгис дахь Оман улс, цаашилбал, Персийн булан хүрэх гарцууд ч бий. Далайн боомтыг ашиглахаас гадна, Чабахараас цааш 901 км төмөр зам барин Афганистаны Хажигак төмрийн хүдрийн уурхай хүрэх төслүүд давхар явагдаж байна. Эдгээр мега төслүүд нь Иран-Энэтхэгийн дипломат харилцааг бэхжүүлэхээс гадна, Энэтхэгийн Төв Азид хөл тавих геополитикийн бодлого юм.

| Л. Болор |

1. Ираны ерөнхийлөгчийн сонгууль 2016: http://www.theguardian.com/world/2016/feb/28/iranian-elections-deal-blow-to-hardliners-as-reformists-make-gains

2. Иран-Энэтхэгийн Чабахар Төсөл: http://www.theguardian.com/world/2016/feb/28/iranian-elections-deal-blow-to-hardliners-as-reformists-make-gains