Тавантолгой-Гашуунсухайт

Тавантолгойтой холбоотой ташаа мэдээлэл сошалаар дүүрэн байна. Хольж хутгаад бантан болгочхож.  Ер нь дэд бүтэц, төмөр зам, зам тээвэр, эрчим хүч, усан хангамж, энэ том төслүүд чинь Монгол Улсын Их Хурлаар, Засгийн газрaap орж, гаргасан тогтоол, захирамжийн дагуу хөтөлбөр болон гардаг юм л даа. Хэвлэл мэдээлэл нь ташаа мэдээ явуулаад байхаар иргэд нь хов жив хөөх нь ойлгомжтой ч юм. Нэг хүний эсхүл нэг сайдын шийдээд байдаг асуудал ч биш. Тэгэхээр энэ хов жив ярихын оронд, УИX, ЗГ-ын тогтоол, үндэсний хөгжлийн бодлогын хөтөлбөр яривал яасан юм? Тодруулбал, энэ яригдаад байгаа асуудлууд 2015 онд эхэлсэн асуудлууд ердөө биш. 

1. Тавантолгойн гэрээ гэдэг бол Шийдлийн Засгийн Газрын “Эрдэнэс Тавантолгой” ба “Энержи Ресурс XК”-тай гарын үзэг зурах гэж байсан 3 гэрээ (Хамтын Ажиллагааны Гэрээ, Хөрөнгө Оруулалтын Гэрээ, Концессын Гэрээ). 2015 оны 11 сард УИX энэ төслийг эдийн засгийн үр ашиггүй, Монгол улсын олон хуулийг зөрчсөн гэрээ гэж нотлоод, дэмжээгүй. Тавантолгойн орд шинээр нээгдэх биш, аль хэдийн эхэлсэн, ажиллаж буй орд юм. / http://www.parliament.mn/news/info/categories/77/pages/23139/ 

2. Тавантолгой–Гашуунсухайтын төмөр зам гэж Монгол Улсын УИX-ын 2010 оны 32 дугаар тогтоол, 2012 оны 37 дугаар тогтоолын хүрээнд Засгийн Газрын 2012-2014 оны хөтөлбөр болж орсон асуудал юм. / http://www.legalinfo.mn/law/details/10742/ . 2010 онд тогтоол гарч, 3-н жилийн дараа Засгийн Газар 2013 оны 118-аар тогтоолоор санхүүжилтээ өгч эхэлж, Тавантолгой-Гашуунсухайтын чиглэлийн 267 км төмөр замын шороон ажил 77.3% тай зогссон. Зогссон шалтгаан нь ЗГ үлдсэн мөнгөө өгөөгүй. /http://cabinet.gov.mn/files/govactivity/13060003.pdf/ 

3. “Монгол Цэрэг Бүтээн Байгуулалт” гэдэг нь 2013 оны Засгийн Газрын 107 тогтоолын хүрээнд 2012-2016 ны хөтөлбөр болсон асуудал юм. Энэ бол бүтээн байгуулалтын, дотоодын ажлын байрыг нэмэх, цэрэг зэвсэгт хүчний салбарыг давхар бэхжүүлэх бодлого гэж ойлгож болно. / http://www.legalinfo.mn/law/details/9124?lawid=9124/

Хоёрт, сонгууль ойртоод нэг нэгнийгээ гүтгэсэн, үндэслэлгүй зүйл ярьж байгаа нь нөгөө л сонгуулийн пиар, ард иргэдийг хуваах асуудал болж байгаа нь харамсалтай. 

Эх сурвалжуудыг хавсаргав.

Л. Болор

Цаг Хугацааны Гуниг

Бурхан цагаан ууланд буурал униар татна.

Бусдын нутгийн сайхан өөрийн нутаг санагдана.

Будант өндөр оргилд хүдэн манан суунаглана 

Буцаад ирдэг хорвоо буруу үйлээс зугтаатай.

Эргий нь эмжин голын хөвөөгөөр алхахуй

Эртний сайн нөхөд шиг царс мод бууралтана.

Аниргүй мэлтэгнэх голын урсгалыг ширтэхүй

Аав, ээж хоёр минь амьд юм шиг бодогдоно.

Бугын мянган эвэр шиг бургасны мөчрүүд сэрийлдэж

Буурал цасан тэднийг сэвсийтэл чимсэн нь үзэсгэлэнтэй.

Бум буман буга нэг доор цугалсан юм шиг

Бургасан шугуйн чөлөөнд алхалж явах таатай.

Цаг хугацааа энд царцсан мөчир болж хувираад

Цагаан манан дунд анир чимээгүй л ноёлоно.

Ганц мөчир хөдөлгөхөд бүх шугуй нь хайгаж

Газраар нэг цасан будрах нь цагаан шүхэр гэлтэй.

Хонгор багын мөрүүдээ уншиж догдолж явсан

Ховор сайхан нөхдийн минь тэн хагас нь алга.

Хорвоо гэдэг дүнсгэр, хоёр хар хэрээ л ниснэ

Хошуугаараа далавчаа засах тэднийг л би танина.

Цав цагаан цасан дээр хад хар хогёр хэрээ л буцна.

Цаг хугацаа өөрөө л зохист өнгөөр тэднийс буджээ.

Байгалиас илүү урлаачийг бардам амьдралдаа үзсэнгүй.

Бараан цагаан хоёрыг харшуулж яваадаа гутсангүй.

Ахуй энэхэн насандаа баяр хөөр, уй гунигийг хослуулан ч

Алтанхан навчис, хөх тэнгэрээсээ уйдаж ер үзсэнгүй!

Олон олон анд минь оршихуйн өөр хэлбэрт шилжсэн ч

Одоо буй энэ ертөнцөөсөө буцахыг би яарсангүй!

Эцэстээ буцах л учраас элэцэгтээ ч яарах юм билээ?

Энэ хорвоод манаргаж, хийх ажил минь дуусахгүй юм.

Цагаан дэлт азарга цаст уулнаас бууж ирээд

Цасанд дарагдсан эргийн дагуу яваар

Намрын сүүл сарын эрднийнн уснаас ханатал залгилж

Найртай сайхан тургилаад мөчир үнэрлэн одов.

Цаг хугацааны гунигийг би энд дахин мэдэрч

Цаглашгүйн нууцыг хүүрнэн дүүтэйгээ цуг алхахуй

Аугаа их цагаан мананд ямар юм бүрэлдэн

Алтан дэлхийн жам ёс найртайхан хувирч буйг мэдэрнэм.

О. Дашбалбар 1998.X.20-23. 

Бурхан надад зөв бай гэж тархийг минь заяажээ

Сэтгэлийг минь Монголдоо бай гэж зүрх заяажээ. 

Л. Болор

"Хэрэгжүүлэх"

Нэг зүйлийг орхиод байна: хэрэгжүүлэх. "Хэрэгжүүлэх" гэдэг чинь үйл үг. Хууль батлаал байхын, хэрэгжүүлэхгүй бол цаасан дээр бичсэн бичгээс ямар ялгаа байна. Ардчилал хөгжсөн оронд хуулиа л сахиж л амьдардаг шд. Жирийн ард иргэд хүртэл хуулийн доор, Төр нь ч ялгаагүй хуульдаа захируулдаг ийм л тогтолцоог бий болгох гэж 25-н жил өнгөрлөө. Төр хэчнээн сайн хууль батлаад, иргэний ухамсарт хүрч чадахгүй, хэрэгжиж чадахгүй байгаа үед яах ёстой вэ? Нөгөө иргэний нийгэм, Ардчилсан иргэний нийгэм гэдэг сэдэв сэдэж байгаа юм л даа.

Иргэний үүрэг хариуцлага, нийгмийн хэрхэн гэрэлтэй байлгах нь Төрөөс нөлөөтэй боловч, иргэд энэ нийгмийг өглөө бүр сэргээж байдаг. Ухаалаг, ухамсартай нийгэм бол ухаалаг, ухамсартай иргэд гэсэн үг. Нийгэм бол гурван сая хувь хүн. Гурван сая хувь хүн бол Монгол улсын нөлөөтэй хүчин зүйл. Иргэн бүрийн зарчимтай, ухамсартай, ухаалаг шийдвэрээс Монголын ирээдүй шийдэгдэнэ.

Тэгэхээр, иргэн ямар үүрэгтэй байдаг юм бэ? Та хотын гудамжинд алхаж явахад Монгол улсын иргэн, УБ хотын оршин суугч; орчин тойрноо хамгаалах, хайрлах, анхаарал тавих үүрэгтэй. Энэ бол иргэний үүрэг. Иргэд бид нар үүргээ гүйцэтгэхгүйн бол нөгөө нийгэм гээд байгаа хүчин зүйл чинь хоосон болж төр ганцаараа үлдэнэ. Нийгэм-улс төр хоёр биенээсээ холдоод ирэхээр хууль нь бичиг цаас, иргэд нь төртэйгээ өстөн дайсан болж улс орон тэр чигээрээ нийгмийн болон улс төрийн хямралд ордог.

Сайхан нийгэмтэй болъё гэвэл хуулиа л ХЭРЭГЖҮҮЛЭХ хэрэгтэй. Иргэд ухамсаргүй, хуулиа ажил хэрэг болгож чадахгүй, нийгмээ хараагаад сууж байхад, та өөрийгөө харааж байгаатай адил.

Л. Болор

Эх Хэл

Ямарч улсын гадаад хэлэлцээр дээр хэл, үг, үсэг хамгийн чухал эд анги байдаг. Хэлэлцээрийн үед давхар агуулгатай, аюултай, ноцтой үг хэлийг хэлэлцээр хийж байгаа бүх тал маш сайн хянаж байдаг юм. Маш бодит жишээ хэлье: Израиль-Палестины эв найрамдал болон газар нутгийн хэлэлцээр дээр ганцхан үгнээс болоод Палестины тал хэлэлцээрийг няцаасан. Тэр нь ямар үг байсан вэ гэхээр, "газрууд" гэсэн байсан. Нэг газар биш, олон тоон дээр "газрууд." Палестины хувьд, тэр нь Израиль цаашид энэ газрыг биш харин газруудыг авах санаа агуулсан гэсэн ойлголт өгсөн. Дотоодын жишээнээс: Н. Энxбаярын Их Өрийн хэлэлцээрийг хийж байхад, бас нэг үг дээр зөрчилдөж байсан, тэр нь 95% "хүртэл," 95%-с доош гэсэн үг шүү дээ, хэд ч байж болно. Гэтэл, Монголын тал 95%- тулаад, түүнээс дээшээ гэсэн байр суурьтай байсан.

Яагаад энэ үг хэллэг дээр анхаарах болов гэхээр ер нь Монголд олон гадаад улсын гэрээ хэлэлцээр явагдаж, Хятад, Япон, Солонгос, Англи, Орос, Ираны Перс хэлээр хүртэл гадаад ажил хэрэг явагдаж байгаа үед бид өөрсдийн эх хэлээр бүх зүйлийг, маш тод байлгах нь эргээд бидэнд хамгийн чухал хүч болно гэдгийг тодруулах гэсэн юм. Хоёрт. 1990-с хойш Монголчууд гадагш их гарч, үр хүүхдүүд нь эх хэлээ мартах, зарим нь бүр мэдэхгүй байх тохиолдол ч олон байдаг. Хэл гэдэг бол ерөөсөө шууд улс орны уламжлал, тэр улсын түүх соёлыг маш том хэсэг, бараг газар нутаг, тусгаар тогтнолын дараа орох зүйл. Тэгэхээр, энэ эх хэлийг сайжруулах, ном, уран зохиол уншиx, үгийн баялгаа яг оновчтой хэлдэг болмоор байна. Үүнээс гадна, 2015 оны УИX-р баталсан Монгол хэлний тухай хуулийг маш дэмжсэн хүмүүсийн нэг би байна.

Сул үг бага хэрэглэж, товч бөгөөд тод, оновчтой ярьж, бичиж сурах гэдэг нь бас эрдмийн хамгийн том бэлэг шүү гэж хувьдаа боддог. Тэгээд сул үг их хэрэглэсэн, өөрийгөө тайлбарлаж чадахгүй хүнтэй ч юм ярих дээр, цагаа хараад суудаг.

"Хэлтэй бол хөлтэй" гэдэг эртний үг дээр нэмээд, "Хэлгүй газар нутаггүй" гэж хэлмээр санагдлаа.

Л. Болор

Тархи, Зүрхний Чуулган

Дэвтэр, үзэгнээс салахаа байж
Бодлын үер болж байгаа нь 
Тархи, Зүрхний чуулган болж байгаан шинж. 

Л. Болор

US Senate S.Res.189

US Senate passes a resolution S.Res.189 regarding 25th anniversary of democracy in Mongolia. 

АНУ-ЫН СЕНАТ МОНГОЛЫН АРДЧИЛЛЫН 25 ЖИЛИЙН ОЙГ ТОХИОЛДУУЛАН ТОГТООЛ БАТЛАВ.

1. US Congress: https://www.congress.gov/…/…/CREC-2015-12-16-pt1-PgS8729.pdf 
2. Ministry of Foreign Affairs: http://www.mfa.gov.mn/?p=30624

Сонгууль 2016 | Хууль

1. Монгол УИХ-ын сонгуулийн хуулиуд: http://www.legalinfo.mn/law/details/351

2. Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн сонгуулийн хуулиуд: http://www.legalinfo.mn/law/details/337?lawid=337

Artists

Art is an expression of the soul. Artists, we either carry pretty colors or its black and white. Said and unsaid, written and unwritten, expressed and unexpressed- in colors or no color at all.

BL.  12.09.2015

Худал, хуурмаг хүмүүсээ гэж...

Сайныг дагавал сарны гэрэл, мууг дагавал могойн хор гэж уран зохиолын Сундүй багш минь анх хэлж билээ. Гэхдээ хүмүүс сайн, мууг ялгаж чадахгүй төөрөлдөөд байдаг нь өөрийгөө таньж амжаагүйтэй холбоотой гэж боддог. Өөрийгөө таньсан хүн бусдыг танихад маш амар. Худал, үнэнийг ялгаж салгаж сурахад, муу хүмүүс олон, сайн хүмүүс цөөн гэдгийг ухаарна. 

Урлаг, уран зохиолч, мэргэн, өндөр мэдрэмжтэй хүмүүс энийг аль хэдийн ухаарсан байдаг. Тиймээс ч урлаг, уран зохиолоос гарч буй дуу хөгжим, ая, үгс, цаанаа л нэг гуниг агуулдаг. 

Л. Болор

Stone Cold

After watching films like “Interstellar” and “Lucy”, you can’t help but to wonder about time and your own existence. But even before, I have made an enemy with “time”. Tik tok tik tok, always here and everywhere at the same time. I only started to realize the evilness of time because for what I have felt and witnessed; feelings were evanescence, emotions are unstable, people change, and loved ones die. The only thing that was always there and everywhere was time, cold and still. No emotions, no movements, no life, nothing, circling from six to twelve. It was nothing but everything at the same time. Life and death. There a beginning and there is an ending, anything in between is controlled by time. An “intermission” of life is where memories reside, beautiful yet fleeting, never fully there, never really stay as life is never really fulfilled, people are low and dull, including the special ones. With time, in time, somewhere, anywhere, just there… just living. 

White Nights-Fyodor Dostoevsky

White Nights (1848)

FIRST NIGHT

It was a wonderful night, such a night as is only possible when we are young, dear reader. The sky was so starry, so bright that, looking at it, one could not help asking oneself whether ill-humoured and capricious people could live under such a sky. That is a youthful question too, dear reader, very youthful, but may the Lord put it more frequently into your heart!... Speaking of capricious and ill-humoured people, I cannot help recalling my moral condition all that day. From early morning I had been oppressed by a strange despondency. It suddenly seemed to me that I was lonely, that every one was forsaking me and going away from me. Of course, any one is entitled to ask who "every one" was. For though I had been living almost eight years in Petersburg I had hardly an acquaintance. But what did I want with acquaintances? I was acquainted with all Petersburg as it was; that was why I felt as though they were all deserting me when all Petersburg packed up and went to its summer villa. I felt afraid of being left alone, and for three whole days I wandered about the town in profound dejection, not knowing what to do with myself. Whether I walked in the Nevsky, went to the Gardens or sauntered on the embankment, there was not one face of those I had been accustomed to meet at the same time and place all the year. They, of course, do not know me, but I know them. I know them intimately, I have almost made a study of their faces, and am delighted when they are gay, and downcast when they are under a cloud. I have almost struck up a friendship with one old man whom I meet every blessed day, at the same hour in Fontanka. Such a grave, pensive countenance; he is always whispering to himself and brandishing his left arm, while in his right hand he holds a long gnarled stick with a gold knob. He even notices me and takes a warm interest in me. If I happen not to be at a certain time in the same spot in Fontanka, I am certain he feels disappointed. That is how it is that we almost bow to each other, especially when we are both in good humour. The other day, when we had not seen each other for two days and met on the third, we were actually touching our hats, but, realizing in time, dropped our hands and passed each other with a look of interest.

White Nights-Fyodor Dostoevsky

Don't be late

There is a saying in some countries that emphasize punctuality. If you're early, you're on time. If you're on time, you're late. If you're late, they're gone. I will wait for you for ten minutes and I am leaving. Actually, no. I will arrive ten minutes early, that means I've waited for you twenty minutes.

Эх орон ялна / О. Дашбалбар / 1982 он.

Ширхэг чулуу бүхэн нь бидний амины хэлтэрxий,

Шил талын цэцэг нь биеийн минь тасархай,

Гол ус нь хүйгээрээ хүн бүхэнтэй холбоотой

Гоо сайхан нутаг минь бидний сэтгэл дээр тогтдог!

Алсын нутагт хүн бүхэн-эx орон минь байдаг,

Аяа, тэднийг хараад л би Монгол гэж мэддэг!

Өөр хэнтэй ч адилгүй гагцхүү Монгол төрх

Өр зүрхэнд минь уул устайгаа цуг орж ирдэг.

Би, тэдний зүрхэнд оршсон эх орноо чагнаж

Биеэрээ Алтайд авирч, Сэлэнгэд сэлэх шиг болдог.

Билгүүн Гангын хөвөөнд шөнө дөлөөр бодлогоширч

Бичгийн хүн Нацагдоржийн хөшөөнд сөхрөх шиг болдог.

Өр зүрхэндээ тээж явсан эх орноо хүмүүс

Өргөн орчлонгоос явахдаа бусдадаа үлдээдэг,

Ариун хайр, хамаг сайн сайхнаа өгч дуусаад

Алд биеэрээ эх орныхоо чулуу шороонд нийлдэг.

Хүн бүрийн тавилан дээр эх орон минь тогтож

Хүч чадал нь үр ачийнх нь зүрхнээс ундардаг!

Хувь заяаны аль ч замаар орлоо гэсэн эх орноосоо салахгүй,

Худал хуурмаг, муу муухай бүхнийг Эх орон ялна!

О. Дашбалбар / 1982 он.  

Энийг уншаад бvтэн €д€р дуугаа хураалаа...

Зүүдний Мөнгөн Шувуу Номын Хэсгээс / О. Дашбалбар

Цас бударсан энэ дэлхийгээс чи бид алгуурхан явна

Цантсан бургас, бүүдгэр сар, алжаангүй уулс үлдэнэ. 

Өвөг дээдсийн минь үед эрхлэнгүй гялалзсан шигээ

Өвлийн шөнийн одод, үр ачийн минь дээр гэрэлтэнэ.

Хөөрхөн жаал тооны дэвтрээ сэмхэн баллуурдах шиг

Хөлийн чинь мөрийг аальгүй салхи арчин арилгана.

Чамайг минь даган урд хойно чинь сэмхэн шогшиx

Чандган салхи хожим өөр хүүхний хормой дэрвүүлнэ.

Чи бид хоёр энэ дэлхийгээс явж, аясын салхи үлдэнэ

Чилийх олон зууныг туучин ач үрс маань ирцгээнэ

Болор оддын доор цасан будрахыг үзэхээр

Болзсон газар, энэхэн дэлхий дээрээ цугларна...

Хорвоогоо тэдэнд орхиод явахаас өмнө

Хором бүр нь үнэтэй эрдэнэсийн өдрүүд цувна.

Харьцангуй мөнх уулс, анд нөхөд шиг байна.

Хаана, хэнтэй үнсэлцсэнийг цагаахан хус мэднэ.

Гурван мянган жилийн дараа, энэ дэлхийд амьдрахаар ирэхэд

Гоо сайхан охин, чамтай минь адил цасан будрахад дурлана

Дэлхий минь их хувирч, юм бүхэн өөр болно гэвч

Дэгжин оxин, чамтай адил өвлийн оддыг хайрлан ширтэнэ.

О. Дашбалбар 1984 он.